niedziela, 11 października 2015

Wykonywanie równolegle kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach - wcześniejsza emerytura

Wyrok
Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
z dnia 3 września 2013 r.
I UK 72/13

Na okres zatrudnienia w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy mogą składać się prace wymienione pod kilkoma pozycjami wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), jeżeli obowiązki pracownicze ubezpieczonego obejmowały czynności różnych rodzajów (typów) według klasyfikacji przyjętej w tym wykazie.




Sentencja
Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Czesława L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 września 2013 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt III AUA 327/12, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.


Uzasadnienie

Decyzją z 24 sierpnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. odmówił Czesławowi L. przyznania wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.
 Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Czesław L.
 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania.
 Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z 21 grudnia 2011 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał Czesławowi L. emeryturę od 1 czerwca 2011 r.
 Sąd Okręgowy ustalił, że L. Czesław urodził się 12 kwietnia 1951 r. Od 6 maja 1995 r. nie pozostaje w stosunku pracy. W dniu 27 czerwca 2011 r. złożył wniosek o przyznanie emerytury. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na dzień 31 grudnia 1998 r., uznał za udowodniony okres zatrudnienia w wymiarze 27 lat, 9 miesięcy i 14 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach.
 Sąd pierwszej instancji ustalił ponadto, że w okresie od 6 października 1969 r. do 15 czerwca 1972 r. Czesław L. był zatrudniony jako monter samochodowy w Przedsiębiorstwie w K. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W 1971 r. uległ wypadkowi w pracy i przebywał na rencie przez pół roku. Stosunek pracy został rozwiązany w związku z przejściem wnioskodawcy na rentę inwalidzką. Następnie od 18 grudnia 1972 r. do 31 stycznia 1991 r. wnioskodawca ponownie był zatrudniony w Przedsiębiorstwie w K. „T.” w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy o pracę jako mechanik instalacji samochodowych układu zasilania „tj. przy pompach”. Przedsiębiorstwo to podlegało Ministerstwu Budownictwa. Będąc zatrudnionym na stanowisku mechanika instalacji samochodowych układu zasilania wnioskodawca „naprawiał, wymontowywał pompy wtryskowe do paliw, filtry paliwa. Brał na warsztat i musiał sprawdzać jakie miały ciśnienie. Przez cały czas pracował w kanałach i tam dokonywał napraw. Inne czynności wykonywane poza kanałem np. sprawdzenie pompy czy wtrysków zajmowało mu około półtorej godziny. Wnioskodawca pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, a czasem i dłużej, szczególnie wówczas gdy wracały samochody z delegacji i musiał dokonać ich naprawy i przeglądu”. Od 1 grudnia 1990 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą - Publiczny Transport Drogowy Samochodem Ciężarowym. Obecnie pracuje we własnym gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej 4 ha.
 Sąd Okręgowy stwierdził, że „przepisami dotychczasowymi”, na które powołuje się art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), z których wynika, że prawo do emerytury na zasadach w nich określonych, po spełnieniu przesłanki wieku oraz łącznego stażu pracy, nabywa osoba zatrudniona przez okres co najmniej 15 lat przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości, które zostały wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik tego rozporządzenia.
 W ocenie Sądu, nie budziło wątpliwości, że praca wykonywana przez wnioskodawcę w okresie od 18 grudnia 1972 r. do 31 stycznia 1991 r. w Przedsiębiorstwie w K., na stanowisku mechanika instalacji samochodowych układu zasilania, była pracą w szczególnych warunkach wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu ujętą w wykazie A, dział XIV, poz. 16 stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia. Jak podkreślił Sąd Okręgowy, tego rodzaju prace wykonywał wnioskodawca w spornym okresie.
 Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy.
 Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z 25 października 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.
 Sąd Apelacyjny stwierdził, że dokonując oceny dowodów zgromadzonych w sprawie przez Sąd pierwszej instancji, nie sposób nie zauważyć, że są one w wielu kwestiach sprzeczne z dokonanymi przez ten Sąd ustaleniami. W szczególności, jak podkreślił Sąd Apelacyjny, w dostępnej dokumentacji pracowniczej brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego charakter zatrudnienia wnioskodawcy. W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe dopuszczając dowód z dokumentacji pracowniczej wnioskodawcy ze spornego okresu. Ponadto, Sąd Apelacyjny zaznaczył, że w zgromadzonej dokumentacji brak jest świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach oraz jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego, że zatrudnienie wnioskodawcy było pracą w szczególnych warunkach, jak np. przyznanie dodatku za pracę w szkodliwych warunkach itp. Dodatkowo, na co również zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny, słuchani w sprawie świadkowie jakkolwiek potwierdzili, że wnioskodawca pracował w spornym okresie w szczególnych warunkach, to jednak stwierdzili, że nie wszystkie czynności pracownicze jako mechanik samochodowy wykonywał on w kanałach remontowych. Jak podkreślił Sąd Apelacyjny, świadek Czesław R. podał, że wnioskodawca pracował także w warsztacie przy regeneracji pomp wtryskowych i nie przebywał wtedy w kanałach, ale w wydzielonym pomieszczeniu, gdzie regenerowane były pompy. Podobnie zeznał Zdzisław M., który stwierdził, że prace poza kanałem (sprawdzanie pomp czy wtrysków) zajmowały wnioskodawcy ok. półtorej godziny dziennie. Dodatkowo sam wnioskodawca przyznał, że jego praca jako mechanika samochodowego nie ograniczała się do pracy w kanałach, ale wykonywał także poza kanałem, w oddzielnym pomieszczeniu, inne czynności, które zajmowały mu ok. godziny. Tymczasem, jak zaznaczył Sąd Apelacyjny, Sąd pierwszej instancji przyjął, że w ramach zatrudnienia w Przedsiębiorstwie w K. wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracował na stanowisku ujętym w wykazie A dział XIV poz. 16 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43, ze zm.), tj. wykonując prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych.
 W ocenie Sądu drugiej instancji, warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku, nie wykonuje czynności pracowniczych niezwiązanych z tym stanowiskiem, ale stale tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.
 Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w kontekście omówionych wyżej dowodów nie sposób przyjąć, że w odniesieniu do wnioskodawcy został spełniony wymóg wykonywania przedmiotowej pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych. Sąd Apelacyjny stwierdził, że po wyczerpaniu świadczenia rentowego, które ubezpieczony pobierał w związku z wypadkiem przy pracy z dnia 17 września 1971 r., poza pracami wykonywanymi w kanałach remontowych, do obowiązków Czesława L. od dnia 18 grudnia 1972 r. należały również inne, lżejsze czynności, które nie były wykonywane w kanałach remontowych i „nie mogły być stricte taką pracą”, albowiem zajmował się on również naprawą w warsztacie (np. przy sprawdzaniu i naprawie pomp i wytrysków), znajdującym się w innym, wydzielonym pomieszczeniu. Nie ma przy tym znaczenia, w ocenie Sądu, czy i ile czasu pracy zajmowały mu te czynności niebędące czynnościami naprawczymi pojazdów mechanicznych w kanałach remontowych (czy było to jedną godzinę, czy też półtorej godziny), gdyż nie tego rodzaju praca została wyodrębniona w wykazie A, dział XIV, poz. 16 stanowiącym załącznik do omawianego wyżej rozporządzenia, tj. wykonywana w określonym miejscu (środowisku) pracy, jakim są kanały remontowe. Jak podkreślił Sąd drugiej instancji, o uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w powoływanych przepisach decyduje obiektywne wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, czyli na enumeratywnie wymienionych stanowiskach pracy, a nie przekonanie pracownika, że sam charakter lub warunki pracy wystarczają do uznania jej za wykonywaną w szczególnych warunkach.
 Sąd Apelacyjny konstatował, że Czesław L. nie legitymuje się wymaganym ponad 15 letnim okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach i brak było podstaw do przyznania mu prawa do wcześniejszej emerytury, gdyż nie spełnił jednego z warunków nabycia prawa do tego świadczenia w myśl art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).
 Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną wniesioną przez wnioskodawcę, w którym zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego „a to art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w zw. z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) przez jego niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że praca wnioskodawcy w spornym okresie od dnia 18 grudnia 1972 r. do 31 stycznia 1991 r. nie była pracą w warunkach szczególnych w związku z czym wnioskodawca nie legitymuje się wymaganym 15 letnim okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach co miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do odmowy przyznania emerytury”.
 Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę przez oddalenie apelacji i utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji (art. 39816 KPC). Ponadto wniesiono o rozstrzygnięcie o kosztach procesu za wszystkie instancje według norm przepisanych.
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
 Podstawa skargi kasacyjnej jest uzasadniona.
 Sąd Apelacyjny prawidłowo rozstrzygał o spornym prawie do emerytury w obniżonym wieku na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wśród warunków uzasadniających nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku wymieniony został okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych (ust. 1 pkt 1). Nie ulega wątpliwości, że przepisy dotychczasowe w rozumieniu art. 184 ust. 1 pkt 1 to przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Z § 2 tego rozporządzenia wynika wymaganie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy dla zaliczenia okresu pracy do okresu zatrudnienia uzasadniającego nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku. Spór w sprawie sprowadzał się do tego, czy wnioskodawca wykonywał pracę wymienioną w wykazie A (dziale XIV tego wykazu) stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Apelacyjny ustalił, że wnioskodawca pracował przez większą część dziennego czasu pracy w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów a resztę czasu (1 - 1,5 godziny dziennie) przeznaczał na pracę przy sprawdzaniu i naprawie pomp i „wtrysków”. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, tylko praca w kanałach remontowych mogła być zaliczona wnioskodawcy do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach a ponieważ nie była wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, nie spełnia on warunku nabycia prawa do emerytury wymienionego w art. 184 (w związku z art. 32) ustawy o emeryturach i rentach. Ta konkluzja nie może być uznana za prawidłową, skoro praca przy naprawie pomp wtryskowych, wtryskiwaczy i gaźników do silników spalinowych jest również wymieniona w tym samym wykazie A w dziale XIV pod inną pozycją (14), niezależnie od pracy w kanałach remontowym wymienionej pod pozycją 16. Na okres zatrudnienia w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach wykonywanego w pełnym wymiarze czasu pracy mogą składać się prace wymienione pod kilkoma pozycjami wykazu A jeżeli obowiązki pracownicze ubezpieczonego obejmowały czynności różnych rodzajów (typów) według klasyfikacji przyjętej w tym wykazie. Wykaz ten zawiera prace określone nie tylko według miejsca ich wykonywania (np. w kanałach remontowych, w akumulatorowniach) ale przede wszystkim według rodzaju czynności stanowiących powierzone pracownikowi obowiązki (np. przy szlifowaniu wyrobów ze szkła, przy spawaniu, przy naprawie pomp wtryskowych). Zgodnie z przyjętymi przez Sąd Apelacyjny ustaleniami, obowiązki wykonywane przez wnioskodawcę wypełniające wymiar jego czasu pracy obejmowały prace w kanałach remontowych i naprawę pomp wtryskowych (wtryskiwaczy). Okoliczność wykonywania tych drugich czynności poza kanałami remontowymi nie stoi na przeszkodzie zaliczenia spornego okresu do zatrudnienia w szczególnych warunkach. Odmienny pogląd narusza art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach w związku z § 2 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. Pobieranie lub niepobieranie dodatku za pracę w szczególnych warunkach nie może mieć przesądzającego znaczenia dla oceny spełnienia wymagania z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach. Tym niemniej stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że brak jest dowodu na pobieranie tego dodatku winno być zweryfikowane w świetle pism pracodawcy znajdujących się w aktach osobowych (znajdujących się na k. 47 a w tych aktach chodzi o pisma np. na kartach 23, 26, 29 i 32) dotyczących ustalenia wysokości wynagrodzenia (tzw. angaży), w których ten dodatek jest wymieniony.

 Z tych przyczyn zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 39815 § 1 KPC. 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zarejestrowanie działalność gospodarczej w ostatnich miesiącach ciąży

Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2018 r. I UK 476/17 Nie stanowi tytułu...