niedziela, 8 marca 2015

Rozliczenie należności z tytułu składek

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 12 września 2012 r.
III AUa 419/12

Rozliczenie należności z tytułu składek wymaga wyjaśnienia, w jakiej wysokości i z jakich tytułów płatnik zobowiązany był składki uiszczać.

 
-     KSAG 2014 nr 4, str. 202, Legalis
-     Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, Art. 46 ust. 1


Numer 1164660


Skład sądu
SSA Maciej Piankowski (przewodniczący, sprawozdawca)
 SSA Magdalena Budzyńska-Górecka SSA Grażyna Horbulewicz


Uzasadnienie

Ubezpieczony Z. D. odwołał się od decyzji pozwanego organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 25 stycznia 2011 r., którą ustalono, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zalega on z opłatą składek na łączną kwotę 69.581,09 zł, w tym z tytułu:
 - składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres wrzesień 2005 r. - kwiecień 2008 r., lipiec-grudzień 2008 r. w kwocie 34.119,62 zł (odsetki na dzień 25 stycznia 2011 r. - 14.941 zł oraz koszty upomnienia - 264 zł i koszty egzekucyjne - 430,60 zł);
 - składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres październik-grudzień 2005 r., marzec 2006 r. - czerwiec 2008 r., sierpień- -grudzień 2008 r. w kwocie 11.223 zł (odsetki na dzień 25 stycznia 2011 r. - 4.659 zł, koszty upomnienia - 264 zł i koszty egzekucyjne - 63,60 zł);
 - składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres wrzesień 2005 r. - kwiecień 2008 r., wrzesień-grudzień 2008 r. w kwocie 2.333,27 zł (odsetki na dzień 25 stycznia 2011 r. - 1.003 zł, koszty upomnienia - 264,40 zł, koszty egzekucyjne - 33,60 zł).
 Ponadto organ rentowy wskazał, że zamierza skorzystać z możliwości wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność ubezpieczonego, jak również wystąpić z wnioskiem o wpis zastawu w rejestrze zastawów skarbowych.
 (...)
 Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania (...). Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy
 1 Ubezpieczeń Społecznych w B. oddalił odwołanie.
 Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach.
 Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 6, poz. 33) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Objęcie przez ustawodawcę obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym pociąga za sobą obowiązek zapłaty składek na zasadach określonych w treści art. 47 ustawy systemowej. Zgodnie z treścią art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. W świetle cytowanego wyżej przepisu obowiązek zapłaty składek we właściwej wysokości ciąży na płatniku. Płatnik jest obowiązany dokonywać wpłat z tytułu składek terminowo i w należnej wysokości.
 Bezspornym jest, że na koncie ubezpieczonego istniało zadłużenie spowodowane nieterminowym i nieregularnym opłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne. Ubezpieczony kwestionował jedynie wysokość ustalonego przez pozwanego zadłużenia, twierdząc, że jest ono niższe od wyliczonego w zaskarżonej decyzji. Na poparcie swoich twierdzeń ubezpieczony przedstawił odręczne zestawienie deklaracji rozliczeniowych dotyczących okresu od maja 2006 r. do grudnia 2008 r., z którego wynika, iż zadłużenie powstałe na koncie ubezpieczonego z tytułu zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne wynosi 26.248,23 zł; na ubezpieczenie zdrowotne 9.825,74 zł; FP, FGśP kwotę 2159,73 zł.
 Po zapoznaniu się z przedłożonym przez ubezpieczonego zestawieniem pozwany wskazał, że nie zawiera ono okresu od września 2005 r. do kwietnia 2006 r., nadto występują istotne różnice między dokumentami zaewidencjonowanymi przez pozwanego a zestawieniem sporządzonym przez płatnika. Dotyczy to okresów: listopad 2006 r., lipiec-sierpień 2007 r., grudzień 2007 r., maj-sierpień 2008 r.
 Pozwany przedłożył zestawienie należności za okres od września 2005 r. do grudnia 2008 r. oraz raport stanów należności wyliczonych dla ubezpieczonego.
 Ubezpieczony, po zapoznaniu się z zestawieniem sporządzonym przez pozwanego, oświadczył, że nie kwestionuje zadłużenia powstałego w okresie od maja 2006 r. do grudnia 2008 r., bowiem kwoty wynikające z zadłużenia dotyczącego tego okresu są zbieżne, lecz kwota zadłużenia winna być pomniejszona o składki należne za ubezpieczonego na ubezpieczenie społeczne, bowiem okres od maja 2006 r. do grudnia 2008 r. nie został przez pozwanego uwzględniony przy ustalaniu jego uprawnień do emerytury. Ponadto ubezpieczony wskazał, że w okresie od dnia 31 grudnia 2008 r. do maja 2010 r. nie prowadził działalności gospodarczej, a należność z tytułu zaległości składkowych winna być pomniejszona również o potrącenia dokonane w wyniku egzekucji prowadzonej przez urząd skarbowy w I. z emerytury ubezpieczonego. Ubezpieczony przedłożył deklaracje, w oparciu o które sporządził zestawienie należności z tytułu powstałego zadłużenia na koncie rozliczeniowym.
 W ocenie Sądu Okręgowego decyzja pozwanego określająca stan zadłużenia ubezpieczonego z tytułu należności składkowych jest prawidłowa. Kwoty należnych składek wynikających z zestawienia pozwanego są zbieżne z kwotami należności wynikającymi z dokumentów rozliczeniowych przedłożonych przez ubezpieczonego.
 Ubezpieczony w toku postępowania wskazywał, że nie kwestionuje wyliczenia pozwanego dotyczącego okresu od maja 2006 r. do grudnia 2008 r.
 Natomiast odnośnie zaległości składkowych za okres od września 2005 r. do kwietnia 2006 r. ubezpieczony nie przedłożył żadnych dokumentów mogących podważyć prawidłowość wyliczenia pozwanego organu rentowego.
 Sąd Okręgowy stwierdził, że zarzut ubezpieczonego dotyczący pomniejszenia stanu zadłużenia składkowego o składki na ubezpieczenie społeczne należne za ubezpieczonego w okresie od maja 2006 r. do grudnia 2008 r. jest nieuzasadniony. Jak wynika z wyjaśnień ubezpieczonego złożonych na rozprawie w dniu 6 września 2011 r., sprawa dotycząca jego prawa do emerytury nie została prawomocnie zakończona. Na marginesie Sąd ten wskazał, że okres prowadzenia działalności gospodarczej, za który nie zostały opłacone należne składki na ubezpieczenie społeczne, nie może zostać uwzględniony jako okres składkowy uwzględniony do uprawnień emerytalnych (art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Niemniej jednak skoro ubezpieczony prowadził w tym okresie pozarolniczą działalność gospodarczą, to podlegał z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej), zatem zobowiązany jest do zapłaty należności składkowych powstałych w tym okresie.
 Odnośnie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy w I. Sąd Okręgowy stwierdził, że wydana przez pozwanego decyzja uwzględnia kwoty już wyegzekwowane.
 Z kolei wniosek ubezpieczonego dotyczący rozłożenia powstałej zaległości na raty z uwagi na niespełnienie przez niego warunków formalnych nie został rozpatrzony.
 (...)
 Apelację od powyższego orzeczenia wywiódł ubezpieczony Z. D., który domagał się uwzględnienia jego odwołania (...).
 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
 Apelacja zasługuje na uwzględnienie w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu celem jej ponownego rozpoznania.
 Ubezpieczony kwestionował wysokość należności składkowych określonych decyzją z dnia 25 stycznia 2011 r. Powyższa decyzja zawiera zbiorcze zestawienia zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (za okres od września 2005 r. do kwietnia 2008 r. oraz od lipca do grudnia 2008 r.), Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego (za okres od października do grudnia 2005 r., od marca 2006 r. do czerwca 2008 r. oraz od sierpnia do grudnia 2008 r.), Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych (za okres od września 2005 r. do kwietnia 2008 r. i od września do grudnia 2008 r.). W aktach pozwanego znajduje się zestawienie należności na poszczególne fundusze, zestawienie wpłat, odsetek oraz niedopłat na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. na 25 stycznia 2011 r.
 W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że ubezpieczony kwestionował wyliczenie zaległości z tytułu należnych składek, które zawiera powyższa decyzja.
 Ubezpieczony przedstawił własne zestawienie deklaracji rozliczeniowych składek.
 Powyższe zestawienie ubezpieczonego nie obejmuje jednak całego okresu wynikającego z zaskarżonej decyzji. Ubezpieczony w swoim zestawieniu pominął bowiem okres od września 2005 r. do kwietnia 2006 r.
 Punktem wyjścia zmierzającym do ustalenia wysokości różnic między należnymi a uiszczonymi składkami winno być ustalenie wysokości należnych składek, tj. tych, które ubezpieczony miał obowiązek zapłacić w obowiązujących go terminach płatności.
 Analiza wskazanych wyżej zestawień (organu rentowego znajdującego się w aktach pozwanego, które stanowiło podstawę wydania zaskarżonej decyzji, oraz ubezpieczonego złożonego przy piśmie procesowym z dnia 9 maja 2011 r.) odnosząca się do wysokości należnych składek prowadzi do wniosku, że zestawienie sporządzone przez ubezpieczonego odpowiada zestawieniu należności sporządzonemu przez pozwany organ rentowy jedynie częściowo i dotyczy to należności za okres od maja 2006 r. do czerwca 2007 r.; od września 2007 r. do listopada 2007 r.; za styczeń 2008 r.; za okres od marca 2008 r. do kwietnia 2008 r. oraz od października do grudnia 2008 r. Różnice występują natomiast w pozostałych okresach.
 Przykładowo z zestawienia ubezpieczonego za lipiec i sierpień 2007 r. wynika, że miał on zapłacić należne składki w wysokościach po 1.590,69 zł, zaś według organu rentowego (rozliczenie z dnia 30 grudnia 2010 r. w aktach pozwanego) ubezpieczony za lipiec i sierpień 2007 r. miał uiścić składki w niższych kwotach, tj. po 1.505,62 zł.
 Z zestawienia ubezpieczonego za grudzień 2007 r. wynika, że winien opłacić składkę na ubezpieczenie społeczne w kwocie 1.108,08 zł, zaś na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 327,33 zł. Natomiast według zestawienia organu rentowego ubezpieczony miał zapłacić składkę na ubezpieczenie społeczne w kwocie 1.119,80 zł, zaś na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 332,58 zł, a zatem w kwotach wyższych, niż na to wskazał ubezpieczony.
 Z zestawienia ubezpieczonego wynika, że za luty 2008 r. miał obowiązek zapłacić składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 384,50 zł, natomiast według pozwanego składka ta miała być zapłacona w kwocie 370,05 zł, a zatem w kwocie niższej niż wskazana przez ubezpieczonego. Zestawienia ubezpieczonego i organu rentowego dotyczące pozostałych należnych składek za luty 2008 r. są ze sobą w zasadzie zgodne (różnice wynikają z zaokrąglenia groszy i można przyjąć, że tych wyliczeń ubezpieczony nie kwestionował).
 Ubezpieczony twierdził, że za maj i czerwiec 2008 r. nie miał obowiązku opłacania żadnych składek. Pozwany wskazał, że ubezpieczony za maj i czerwiec 2008 r. winien opłacić składki w łącznej kwocie odpowiednio 1.630,33 zł (za maj) i 1.375,14 zł (za czerwiec).
 Z zestawienia ubezpieczonego za lipiec 2008 r. wynika, że miał on zapłacić jedynie składkę na ubezpieczenie społeczne za pracowników w kwocie 670,44 zł. Z zestawienia pozwanego wynika, że ubezpieczony miał opłacić składkę na ubezpieczenie społeczne w kwocie 670,44 zł, ale ponadto także na ubezpieczenie zdrowotne (380,77 zł) oraz FP i FGśP (57,44 zł).
 Z zestawienia ubezpieczonego za sierpień 2009 r. wynika, że miał on obowiązek opłacić jedynie składkę na ubezpieczenie społeczne pracowników w kwocie 31 zł. Natomiast według pozwanego ubezpieczony miał obowiązek opłacić składkę na ubezpieczenie społeczne w kwocie 670,44 zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 380,77 zł oraz FP i FGŚP w kwocie 57,44 zł.
 Porównanie ww. zestawień (ubezpieczonego oraz pozwanego) za wrzesień 2008 r. prowadzi do wniosku, że istnieje różnica w wysokości należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Według ubezpieczonego winna to być kwota 384,70 zł, zaś według pozwanego ubezpieczony z powyższego tytułu miał obowiązek uiścić kwotę 387,68 zł.
 Sąd Okręgowy nie odniósł się do powyższych rozbieżności, choć na istotne różnice w złożonych zestawieniach wskazał nawet pozwany organ w piśmie z dnia 24 maja 2011 r. Sąd Okręgowy okoliczności powyższej nie wyjaśnił, stwierdzając jedynie, że ubezpieczony nie kwestionuje zadłużenia powstałego od maja 2006 r. do grudnia 2008 r.
 Jak wskazano na wstępie, ustalenie, czy zaskarżona decyzja była prawidłowa, wymagało ustalenia prawidłowej wysokości należnych składek z poszczególnych tytułów (za ubezpieczonego oraz pracowników), a dopiero w dalszej kolejności konieczne było zweryfikowanie, czy należne składki zostały terminowo i w pełnej wysokości zapłacone, a jeśli nie - to za jakie okresy i w jakiej wysokości składki nie zostały zapłacone. To z kolei ustalenie było nieodzowne dla zweryfikowania wysokość odsetek podanych w zaskarżonej decyzji.
 Prawidłowo natomiast Sąd Okręgowy uznał, że nieopłacone składki należne za ubezpieczonego obejmujące okres nieuwzględniony do ustalenia jego prawa do emerytury nie mogły pomniejszyć ewentualnie istniejącej zaległości, gdyż - jak ustalił Sąd Okręgowy, co nie było kwestionowane przez odwołującego się - ubezpieczony z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej określana jako ustawa systemowa).
 Ubezpieczony obowiązany był finansować w całości składki na swoje ubezpieczenie (art. 16 ust. 4 pkt 1 ustawy systemowej). Ponadto od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (art. 23 ust. 1 ustawy systemowej). Zatem kwestia tego, czy w odrębnie rozpoznawanej sprawie o emeryturę (lub jej wysokość) okres prowadzenia przez ubezpieczonego działalności pozarolniczej został przez organ rentowy uwzględniony czy też nie, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
 Zaskarżona decyzja nie rozstrzygała ponadto kwestii rozłożenia zaległości na raty.
 Postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie dotyczyło jedynie ustalenia wysokości nieopłaconych składek.
 W sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601 oraz w uzasadnieniu wyroku z 2 października 2008 r., I UK 88/08, OSNP 2010 nr 7-8, poz. 100, a nadto w wyroku z 6 września 2000 r., II UKN 685/99).
 Zgodnie z art. 476 § 2 KPC sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego. Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w tych sprawach wyznaczony jest zatem w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601 oraz z 18 stycznia 2008 r., II UZ 43/07; wyrok Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2009 r., III UK 44/09).
 Reasumując, zakres i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza treść decyzji organu rentowego. Decyzja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, a w późniejszym postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji. W sprawie, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego, przedmiot sporu nie może więc wykraczać poza treść tej decyzji.
 Ponadto należy też wskazać, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy poinformował ubezpieczonego o dalszym postępowaniu mającym na celu zabezpieczenie należności ZUS, co jest zgodne z treścią art. 26 oraz art. 27 ustawy systemowej.
 Twierdzenia apelacji o różnych kwotach należności głównej podawanych w różnych dokumentach i pismach (tj. zawiadomieniu o zajęciu z dnia 26 listopada 2010 r., odpowiedzi na wniosek o rozłożeniu na raty spłaty z dnia 13 grudnia 2010 r., zajęciu US z dnia 15 grudnia 2010 r., zawiadomieniu o zmianie wysokości zajęcia z dnia 14 stycznia 2011 r.) na etapie postępowania apelacyjnego nie poddawały się weryfikacji, gdyż w zgromadzonym materiale dowodowym brak było wszystkich wskazanych w apelacji pism.
 Biorąc jednak pod uwagę, że Sąd Okręgowy nie wyjaśnił zasadniczej (spornej) okoliczności, tj. w jakiej wysokości ubezpieczony miał obowiązek uiścić składki z poszczególnych tytułów, niemożliwe było rzetelne zweryfikowanie zaskarżonej decyzji dotyczącej wysokości pozostałej do zapłaty należności wraz z odsetkami.
 Ponadto na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym ubezpieczony oświadczył, że zaległości z tytułu składek dotyczą nie tylko jego, jako osoby ubezpieczonej z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, ale również dwóch pracowników, których zatrudniał, a wobec których był płatnikiem składek.
 Zgodnie z art. 47711 § 1 i 2 KPC stroną postępowania jest nie tylko ubezpieczony, ale także zainteresowany. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli osoba taka nie została wezwana do udziału w sprawie przed organem rentowym, sąd ma obowiązek wezwać ją do udziału w postępowaniu także z urzędu. Prowadzenie postępowania bez wezwania osoby zainteresowanej powoduje nieważność postępowania.
 Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 KPC uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
 Rzeczą Sądu Okręgowego będzie ustalenie, w jakiej wysokości, z jakich tytułów ubezpieczony miał obowiązek opłacenia składek w okresie objętym sporem. Po ustaleniu tej okoliczności konieczne będzie wyjaśnienie, czy zaległości składkowe dotyczą pracowników ubezpieczonego, a jeśli tak, to konieczne jest wezwanie tych osób w charakterze zainteresowanych. Następnie rzeczą Sądu będzie ustalenie, czy należne składki zostały opłacone w terminach ustawowych, a w razie zaległości, czy prawidłowo zostały wyliczone przez organ rentowy należności uboczne.

 Ze względu na podnoszone przez ubezpieczonego (działającego bez profesjonalnego pełnomocnika) okoliczności związane z możliwością zawarcia ugody oraz rozliczeniem należności składkowych ze świadczeniami emerytalnymi Sąd Okręgowy winien też rozważyć pouczenie ubezpieczonego o treści art. 232 KPC w zw. z art. 6 KC oraz art. 5 KPC.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zarejestrowanie działalność gospodarczej w ostatnich miesiącach ciąży

Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2018 r. I UK 476/17 Nie stanowi tytułu...