niedziela, 8 marca 2015

Obowiązek pracodawcy skorygowania deklaracji i opłacenia składek w prawidłowej wysokości

Wyrok
Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
z dnia 24 stycznia 2013 r.
III UK 44/12


Przepisy art. 84 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) nie powoduje wyłączenia stosowania art. 46 ust. 2 tej ustawy. Po stwierdzeniu przez organ rentowy, że konkretne osoby nie podlegały ubezpieczeniom społecznym jako pracownicy skarżącego, miał on obowiązek złożenia deklaracji korygujących i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne w prawidłowej wysokości. Obowiązek ten był niezależny od kwestii zwrotu nienależnie wypłaconych zasiłków.
 

-     OSNAPiUS 2013 nr 21-22, poz. 263, str. 946, Legalis
-     Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, Art. 46 ust. 2, Art. 84 ust. 1, Art. 84 ust. 2, Art. 84 ust. 6


Numer 667415


Skład sądu
SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący, sprawozdawca)
 SSN Halina Kiryło
 SSA Magdalena Tymińska


Sentencja
Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Józefa K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z udziałem Agnieszki B. i innych o wysokość składek na ubezpieczenie społeczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 stycznia 2013 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt III AUa 658/11, oddalił skargę kasacyjną.


Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 28 lutego 2007 r. zobowiązał Józefa K., prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą w ramach Zakładu w M., do dopłaty różnicy składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 114.879,64 zł wraz z należnymi odsetkami, jako skutek bezpodstawnej wypłaty i następnie rozliczenia z należnymi składkami zasiłków chorobowych na kwotę 32.205,97 zł, świadczenia rehabilitacyjnego na kwotę 1.376,79 zł, zasiłków opiekuńczych na kwotę 2.469,29 zł, zasiłków macierzyńskich na kwotę 8.884,87 zł, zasiłków wychowawczych na kwotę 39.526,92 zł i zasiłków rodzinnych na kwotę 1.8674,90 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 18 ust. 5a i 6, art. 41 ust. 3 pkt 4 i ust. 7b pkt 2 i 8, art. 46 ust. 2 i ust. 4 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał na bezpodstawną wypłatę zasiłków, wynikającą zarówno z faktu prawomocnego wyłączenia pracowników z ubezpieczenia społecznego, jak i wypłaty zasiłków, pomimo braku stosownej dokumentacji.
 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. wyrokiem z dnia 29 września 2009 r. odwołanie wnioskodawcy oddalił.
 Powyższy wyrok zaskarżył apelacją wnioskodawca w zakresie objętym roszczeniem w kwocie 111.285,10 zł. Sąd Apelacyjny w R. wyrokiem z dnia 19 maja 2010 r. uchylił wyrok w zaskarżonej części i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
 Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż wnioskodawca nie ma obowiązku uiszczenia składek w kwocie 29.043,94 zł, a w pozostałej części odwołanie oddalił, znosząc pomiędzy stronami koszty postępowania. Uwzględniając częściowo odwołanie Sąd pierwszej instancji stwierdził brak możliwości uznania części wypłat za bezpodstawne. Jednocześnie Sąd Okręgowy zauważył, iż niewłaściwie obliczył łączną sumę zwolnienia, gdyż winna ona wynosić 25.668,69 zł, zamiast kwoty podanej w punkcie pierwszym wyroku tj. 29.043,94 zł. Błąd był wynikiem dwukrotnego doliczenia sumy zasiłku chorobowego w wielkości 3.355,25 zł. Oddalając odwołanie w pozostałej części Sąd pierwszej instancji przywołał fakt braku przedstawienia przez pracodawcę dokumentacji pozwalającej na dokonanie wypłat zasiłków, tj. wniosków i zaświadczeń, przy braku upływu terminu ich przechowywania, np. odnośnie wypłaconych Barbarze K: zasiłku chorobowego za okres od dnia 26 lipca 2003 r. do dnia 14 października 2003 r. w kwocie 298,84 zł. Przepis art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ustala, iż dowodem pozwalającym na określenie prawa do wypłaty świadczeń są zaświadczenia lekarskie, o których mowa w art. 55 ustawy. Natomiast § 18 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa wymaga przedłożenia stosownego wniosku zgodnego z wzorem. Do daty kontroli (9 września 2005 r.) dokumentacja powyższa nie została przedstawiona w sytuacji braku upływu terminu jej przechowywania. Powyższe, jak i zeznania pracowników, z których nie wynika, aby składali oni wspomniane dokumenty, dowodzi istnienia podstaw do przyjęcia bezpodstawności dokonanych wypłat. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie pozwoliło również na uznanie zasadności wypłaty na rzecz Anity D. zasiłków chorobowych za okres od dnia 19 września 2003 r. do dnia 20 września 2003 r. w kwocie 13,55 złotych i od dnia 28 listopada 2003 r. do dnia 29 lutego 2004 r. w kwocie 314,46 zł. Z zeznań samego wnioskodawcy nie wynika bowiem okoliczność faktycznego podwyższenia wynagrodzenia tej pracownicy, a z akt sprawy z powództwa Anity D. przeciwko wnioskodawcy można ustalić, iż nie dokonywał on wobec tej pracownicy jakichkolwiek podwyżek. W tym kontekście za trafne Sąd uznał zarzuty organu rentowego dotyczące nieprawidłowości przy ustaleniu podstawy wymiaru zasiłków. Prawidłowe było także ustalenie przez organ rentowy bezpodstawności wypłat zasiłków na rzecz Bożeny M., Agnieszki I., Wiesławy K., Moniki T., Anny S., Agnieszki B. i Tadeusza S. W stosunku do podanych osób organ rentowy wydał decyzje o ich niepodleganiu ubezpieczeniu społecznemu i wszystkie te decyzje są aktualnie prawomocne. Wnioskodawca o ich treści był powiadamiany i nie składał w tych sprawach odwołań. Jego aktualne stanowisko o braku ponoszenia odpowiedzialności ze wspomnianego tytułu z uwagi na brak statusu płatnika nie jest uzasadnione; ewentualna decyzja dotyczy obowiązku uiszczenia składek od faktycznie zatrudnionych pracowników. Odprowadzając składki z tego tytułu wnioskodawca nieprawidłowo zmniejszał ich wielkość o kwoty zasiłków wypłacanych osobom nieważnie, pozornie zatrudnionych. Wnioskodawca był zobowiązany do zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego pracowników w rzeczywistości zatrudnionych (art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 36 i art. 4 pkt 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Tymczasem dokonał zgłoszenia wymienionych uprzednio osób, jako zatrudnionych pomimo pozorności ich zatrudnienia. W konsekwencji osoby te nie nabyły uprawnień do podlegania upieczeniom społecznym, jak i do wypłaty świadczeń z tego tytułu należnych, postępowanie wnioskodawcy musi być więc uznane za naruszające zasady i tym samym prowadzące do bezpodstawnej wypłaty świadczeń i w konsekwencji zaniżenia składek. To działanie mieści się w treści art. 46 ust. 2 ustawy.
 Powyższy wyrok w części dotyczącej dopłaty składek w sumie 84.405,24 zł zaskarżył apelacją wnioskodawca. Sąd Apelacyjny w R. w dniu 12 stycznia 2012 r. w sprawie „o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu” oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał, że przepis art. 46 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych skierowany jest do płatnika składek i rodzi po jego stronie uprawnienie do dokonywania ustalenia, czy rozliczane zasiłki mają swoją podstawę prawną. Istotnym jest to, iż określenie podstawy prawnej dokonywanej wypłaty, a następnie rozliczania musi dotyczyć ważnej podstawy prawnej, a nie opartej na stosunku prawnym nieważnym z punktu widzenia jego oceny dokonywanej chociażby na podstawie art. 56 KC, czy art. 83 KC. Jeśli więc strona takiego stosunku prawnego przywołując sobie status rzekomego płatnika i dokonuje wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych osobom nie posiadającym ważnego statusu ubezpieczonego, a następnie tak dokonane wypłaty zlicza z należnymi składkami na ubezpieczenie społeczne podmiotów faktycznie zatrudnionych, to jej zachowanie musi być uznane za całkowicie sprzeczne obowiązującym porządkiem prawnym i tym samym bezpodstawne, w konsekwencji musi rodzić po jej stronie obowiązek uzupełnienia należnej sumy składek na ubezpieczenia społeczne. Niewątpliwie wnioskodawca w niniejszej sprawie, zawierając nieważne umowy o pracę i następnie zgłaszając osoby z tych stosunków pracy do ubezpieczenia społecznego i w dalszej kolejności wypłacając im świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie zachował jakichkolwiek zasad nie tylko starannego, ale nawet zgodnego z prawem działania. W tym stanie sprawy dokonanie przez niego rozliczenia składek musi być uznane za bezpodstawne, a to skutkuje obowiązkiem wyrównania należnych składek, przy zastosowaniu zasad ich wpłaty w tym i z zastosowaniem właściwym dla nich terminów przedawnienia. Niewątpliwie dokonane wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego mogłyby podlegać ocenie nienależności określonej np. w art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wraz ze skutkami w postaci określonej w tej normie prawa kolejności osób zobowiązanych do dokonywania zwrotu, czy okresom wypłaty podlegającym zwrotowi wskazanym w art. 84 ust. 3 ustawy. Jednak wskazany już uprzednio brak dokonania przez ustawodawcę w zapisie art. 46 ust. 2 ustawy nawiązania do konieczności uprzedniego przeprowadzenia postępowania, mającego na celu zwrot wypłaconego świadczenia jako nienależnego powoduje, że odpowiedzialność płatnika w tego typu sytuacjach może być ustalana i dokonywana dwoiście: bądź jako odpowiedzialność uregulowana w art. 84 ust. 6 ustawy, bądź jako odpowiedzialność wynikająca z jego obowiązku prawidłowego naliczania rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne, wynikającego z art. 46 ust. 2 ustawy. I przy takim stanie regulacji prawa to od ubezpieczyciela zależy, do którego z tych uregulowań sięgnie w celu uzupełnienia należnych funduszowi składek na ubezpieczenia społeczne.
 Józef K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając go w części dotyczącej kwoty 80.691,15 zł i „opierając skargę kasacyjną:
 I. na przesłance wynikającej z art. 3983 § 1 pkt 1 KPC - na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez: dokonanie błędnej wykładni i w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przepisu art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, polegającym na przyjęciu, iż w sprawie zachodzą przesłanki do żądania zwrotu od wnioskodawcy wypłaconych na rzecz osób nie posiadających statusu ubezpieczonych świadczeń, poprzez dopłatę składek, pomimo istnienia podstaw do obciążenia obowiązkiem zwrotu tych świadczeń osób, którym faktycznie wypłacono świadczenia”.
 Wskazując na powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w R. w części oddalającej apelację wnioskodawcy co do kwoty 80.691,15 zł oraz przekazanie sprawy w części zaskarżonej Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje; ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w R. w części oddalającej apelację wnioskodawcy co do kwoty 80.691,15 zł oraz orzeczenie co do istoty poprzez zmianę wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 30 czerwca 2011 r. w części oddalającej odwołanie wnioskodawcy co do kwoty 80.691,15 zł i w części dotyczącej kosztów postępowania, w ten sposób, iż wnioskodawca Józef K. nie ma obowiązku uiszczenia składek w kwocie 109.735,09 zł oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnił występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, które nie zostało dotychczas wystarczająco wyjaśnione, „czy odpowiedzialność płatnika składek na podstawie art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przejawiająca się nałożeniem na niego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń poprzez dopłatę składek, zostanie wyłączona w przypadku, gdy istnieją podstawy - na zasadzie art. 84 ust. 1 i 2 ww. ustawy - do żądania takiego zwrotu od osoby nieposiadającej statusu ubezpieczonej, której faktycznie świadczenie to wypłacono. Czy też odpowiedzialność płatnika składek w tego rodzaju sprawach, na podstawie art. 46 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pojawia się niezależnie od prawnej możliwości żądania zwrotu otrzymanego świadczenia od osoby, której faktycznie wypłacono świadczenie”.
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
 Na wstępie należy wskazać, że Sąd Apelacyjny w komparycji zaskarżonego wyroku nieprawidłowo określił przedmiot sprawy jako „o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego, jego zakresu lub wymiaru składki z tego tytułu”, podczas, gdy sprawa dotyczyła wyłącznie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne (różnicy między składkami należnymi i faktycznie wpłaconymi przez ubezpieczonego). Wynika to również z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Zwrócić też należy uwagę, że wyrok mógłby powodować problemy w zakresie jego wykonania i egzekucji; oddalenie apelacji spowodowało uprawomocnienie się wyroku Sądu I instancji, z którego wprawdzie wynika, że wnioskodawca nie ma obowiązku uiszczenia składek w kwocie 29.043,94 zł, ale nie wynika z niego wprost, w jakiej wysokości jest on zobligowany do zapłaty składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie występował jednak z wnioskami dotyczącymi tej kwestii.
 W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 4779 i art. 47714 KPC) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 275/11). Skarga kasacyjna dotyczy zaskarżonego wyroku w części odnoszącej się do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z dnia 28 lutego 2007 r., w której zobowiązano Józefa K., prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą w ramach Zakładu w M., do dopłaty różnicy składek na ubezpieczenie społeczne, dotyczących osób, które zostały na podstawie wcześniejszych decyzji organu rentowego wyłączone z ubezpieczenia społecznego, gdyż nie pozostawały w stosunku zatrudnienia z tym pracodawcą. Dotyczy to kilku osób zgłoszonych przez Józefa K. do ubezpieczenia pracowniczego w okresach od 2001 r. - przeważnie do końca 2003 r., a w przypadku Tadeusza S. - do 30 czerwca 2005 r. Osobom tym skarżący wypłacał zasiłki chorobowe, macierzyńskie, wychowawcze, rodzinne i pielęgnacyjne, które zmniejszały wysokość składek na ubezpieczenie społeczne. Wysokość tych różnic w składkach skarżący określił w skardze kasacyjnej na 80.691,15 zł.
 Stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, będących pracownikami stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 ustawy. Zasady rozliczania składek określa obecnie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 78, poz. 465 ze zm.), które nie zawiera przepisów przejściowych dotyczących ww. okresów. Rozporządzenie to było poprzedzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze (Dz.U. Nr 165, poz. 1197 ze zm.). Ten akt prawny dotyczył jednak rozliczania składek osób podlegających ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u pracodawcy, a więc nie mógł być podstawą prawną do rozliczania składek i ich obniżenia o zasiłki wypłacone innym osobom. Skarga kasacyjna dotyczy natomiast osób, których nie można było uznać za pracowników.
 W ocenie Sądu Najwyższego zawarcie umowy o pracę nie przesądza o nawiązaniu stosunku pracy, skoro dla jego bytu niezbędne jest, aby pracownik wykonywał pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca zatrudniał pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 KP). Jeżeli zatem strony umowy o pracę nie zamierzają wywołać skutku prawnego w postaci nawiązania stosunku pracy, a ich oświadczenia uzewnętrznione umową o pracę zmierzają wyłącznie do wywołania skutku w sferze ubezpieczenia społecznego, to taka umowa jako pozorna jest nieważna (art. 83 § 1 KC). W myśl tego przepisu nieważne jest bowiem oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
 Zgodnie z art. 46 ustawy systemowej, w brzmieniu obowiązującym w okresie, którego dotyczy niniejsza sprawa, płatnik składek był obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie ww. składek oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających rozliczeniu na poczet składek następowało w deklaracji rozliczeniowej według ustalonego wzoru. Nie podlegały jednak rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie.
 W ocenie Sądu Najwyższego cytowany przepis in fine ma zastosowanie w sprawie, gdyż skarżący wypłacał zasiłki osobom nie będącym jego pracownikami. Tylko w stosunku do pracowników płatnikiem składek jest pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej). Nie mogły więc podlegać rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika w części objętej skargą kasacyjną.
 Nie można się zgodzić z tezą zawartą w skardze kasacyjnej, iż w niniejszej sprawie, w związku z faktem, iż dotyczy wypłaty zasiłków na rzecz osób nie objętych ubezpieczeniem, przepis art. 46 ustawy nie powinien mieć w ogóle zastosowania, a odpowiedzialność wnioskodawcy powinna zostać rozpatrzona wyłącznie w oparciu o art. 84 ust. 6 ustawy, z uwzględnieniem zasady pierwszeństwa, jak i terminów przedawnienia.
 Zdaniem Sądu Najwyższego, po stwierdzeniu przez organ rentowy, że konkretne osoby nie podlegały ubezpieczeniom społecznym jako pracownicy skarżącego, miał on obowiązek złożenia deklaracji korygujących i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne w prawidłowej wysokości. Obowiązek ten był niezależny od kwestii zwrotu nienależnie wypłaconych zasiłków. Nawet bowiem ewentualny zwrot nienależnie wypłaconych zasiłków, nie zwalniał wnioskodawcy z obowiązku złożenia prawidłowych deklaracji dotyczących adekwatnej wysokości składek wszystkich pracowników. W niniejszej sprawie nie ma dowodu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych domagał się zwrotu wypłaconych nienależnie zasiłków.
 Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636) - prawo do zasiłków określonych w ustawie i ich wysokość ustalają oraz zasiłki te wypłacają płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, z zastrzeżeniem pkt 2 lit. D. Stosownie do art. 66 - jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zwrotu bezpodstawnie pobranych zasiłków stanowi tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
 Ze świadczeniem nienależnym mamy do czynienia wówczas, gdy doszło do wypłaty zasiłku chorobowego, choć prawo do tego zasiłku w ogóle nie istniało, ustało, albo zachodzą okoliczności utraty prawa. Zasiłki, do których prawo ustało albo nie istniało, są świadczeniami nienależnym, które ubezpieczony ma obowiązek zwrócić. Zwrot świadczenia nienależnego może nastąpić: a) dobrowolnie, b) poprzez potrącenie z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących, jeśli takie otrzymuje, c) poprzez potrącenie z należnych ubezpieczonemu innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, d) wreszcie mogą być ściągnięte w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 84 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stosuje się odpowiednio do świadczeń wypłaconych bezpośrednio przez pracodawcę (art. 84 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
 W wyroku z dnia 2 grudnia 2009 r. w sprawie I UK 174/09 Sąd Najwyższy wskazał, że wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Podstawowym zatem warunkiem uznania, że wypłacone świadczenie podlega zwrotowi w myśl art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy jest, po pierwsze, brak prawa do świadczenia oraz, po drugie, świadomość tego osoby przyjmującej to świadczenie, płynąca ze stosownego pouczenia. Obie te przesłanki wystąpić muszą w trakcie pobierania świadczenia, a nie po zaprzestaniu jego wypłaty. Również w wyroku z dnia 10 czerwca 2008 r. w sprawie I UK 376/07 (OSNP 2009/21-22/295) Sąd Najwyższy uznał, że obowiązek zwrotu wypłaconych nienależnie świadczeń z ubezpieczeń społecznych obciąża płatnika składek w myśl art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych tylko wówczas, gdy ich pobranie spowodowane zostało przekazaniem przez niego nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, a jednocześnie brak jest podstaw do żądania takiego zwrotu od osoby, której faktycznie świadczenia te wypłacono, bowiem nie można uznać, że pobrała je nienależnie w rozumieniu art. 84 ust. 2 tej ustawy.
 Wymienione w skardze kasacyjnej wyroki Sądu Najwyższego ani pozostałe argumenty nie wskazują, że art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych powoduje wyłączenia stosowania art. 46 tej ustawy. Reasumując Sąd Najwyższy uznał za prawidłowe stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku, iż jest niezasadny zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 ustawy, gdyż nie ma podstaw prawnych do nałożenia na organ rentowy obowiązku uprzedniego wydania decyzji w przedmiocie nienależności świadczenia i jego zwrotu. Powyższe skutkuje uznaniem trafności wydanego w sprawie orzeczenia.

 Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1 KPC, orzekł jak w sentencji. 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zarejestrowanie działalność gospodarczej w ostatnich miesiącach ciąży

Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2018 r. I UK 476/17 Nie stanowi tytułu...