niedziela, 26 października 2014

Obszar gospodarstwa rolnego a zaliczanie do stażu ubezpieczeniowego okresów pracy w gospodarstwie rolnym

Wyrok
Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
z dnia 28 czerwca 2013 r.
I UK 24/13


I.
 Ocena, czy ubezpieczony w określonym czasie pracował w gospodarstwie rolnym, powinna być dokonywana według definicji takiego gospodarstwa (wymaganego obszaru) w przepisach ówcześnie obowiązujących (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).
 opubl. OSNAPiUS 2014/4/61.
 II.
 Przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) nie zawiera definicji pracy
w gospodarstwie rolnym w zakresie jego obszaru. Jest to zrozumiałe, albowiem kwestia uznawania danej nieruchomości za gospodarstwo rolne, biorąc pod uwagę jej obszar, ulegała zmianom na przestrzeni lat. Ocena, czy dana osoba w określonym czasie pracowała w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu wymaganego jego obszaru, może być zatem dokonana tylko przy uwzględnieniu stanu prawnego wówczas obowiązującego, definiującego gospodarstwo rolne. Nie ma bowiem żadnych podstaw do stwierdzenia, że pojęcie gospodarstwa rolnego dla potrzeb stwierdzenia wykonywania w nim pracy przed 1 stycznia 1983 r. powinno być rozumiane według przepisów prawnych, które wówczas nie obowiązywały.
 opubl. Legalis.



Skład sądu
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący, sprawozdawca)
 SSN Małgorzata Gersdorf
 SSN Katarzyna Gonera


Sentencja
Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Janusza S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o świadczenie przedemerytalne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 czerwca 2013 r., skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt III AUa 534/12, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w B. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.



Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z dnia 27 marca 2012 r. oddalił odwołanie Janusza S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia 20 stycznia 2012 r., odmawiającej prawa do świadczenia przedemerytalnego.
 Sąd pierwszej instancji ustalił, że odwołujący się, urodzony 22 grudnia 1953 r., na dzień rozwiązania stosunku pracy (15 maja 2010 r.) legitymował się okresami ubezpieczenia w rozmiarze 33 lat, 9 miesięcy i 14 dni, bez uwzględnienia okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, która to kwestia była sporna między stronami. Według ustaleń tego Sądu, ojciec ubezpieczonego kupił gospodarstwo rolne w 1971 r., jednakże w jego posiadanie wszedł wcześniej i już w 1970 roku odwołujący się pracował w tym gospodarstwie, również w okresie nauki w szkole. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił jednak na uznanie, że czynności, jakie wnioskodawca wykonywał w tym gospodarstwie, zajmowały mu co najmniej cztery godziny dziennie. Można je zatem uznać wyłącznie za pomoc ojcu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, co nie jest wystarczające do uwzględnienia tego okresu jako uzupełniającego wymagany przez art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 170) okres uprawniający do emerytury w rozmiarze 40 lat.
 Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. oddalił apelację ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego, uznając to orzeczenie za zgodne z prawem, ale z uwagi na inne okoliczności niż podniesione w jego uzasadnieniu.
 Sąd odwoławczy zwrócił bowiem uwagę, że z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w B. z dnia 21 kwietnia 2010 r. wynika, iż ojciec odwołującego się posiadał w okresie od 25 lutego 1971 r. do 12 października 1988 r. gospodarstwo rolne o powierzchni 0,9222 ha. Warunkiem zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia w myśl art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.; dalej jako: ustawa emerytalna) jest zaś to, aby grunty rolne spełniały ustawowe przesłanki gospodarstwa rolnego. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) określa we wstępnych artykułach (art. 5 - 6), że za gospodarstwo rolne uważa się grunty obejmujące obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego. Skoro zaś gospodarstwo rolne ojca wnioskodawcy nie miało takiego obszaru, to było nieruchomością rolną, praca na której nie podlega zaliczeniu do stażu ubezpieczeniowego wymaganego do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych.
 W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego ubezpieczony zarzucił naruszenie art. 10 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych oraz art. 5 i 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nadto w związku z § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 45, poz. 304 ze zm.), przez przyjęcie, że gospodarstwo o powierzchni 0,9222 ha nie spełniało warunku ustawowego gospodarstwa rolnego, ponieważ nie obejmowało obszaru użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego.
 Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania.
 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, między innymi, że Sąd drugiej instancji niezasadnie odwołał się do definicji gospodarstwa rolnego zawartej w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stan faktyczny dotyczy bowiem lat 1970 - 1987, kiedy jeszcze ustawa ta nie obowiązywała. Definicje nieruchomości rolnej i gospodarstwa rolnego określało w tym czasie rozporządzenie Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w § 1 i 2. W przedziale czasowym od 28 listopada 1964 r. do 22 grudnia 1971 r. gospodarstwo rolne musiało spełniać minimalną normę obszarową 0,2 ha, zaś od 23 grudnia 1971 r. do 30 czerwca 1989 r. nie mogło być mniejsze niż 0,5 ha. Oceny, czy w spornych latach ubezpieczony pracował w gospodarstwie rolnym, Sąd odwoławczy powinien zatem dokonać, biorąc pod uwagę te właśnie przepisy, a nie przepisy ustawy, która wówczas nie obowiązywała.
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
 Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
 Ubezpieczony ubiega się o prawo do świadczenia przedemerytalnego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, zgodnie z którym prawo do takiego świadczenia przysługuje osobie, która do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn. W myśl art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, za okres uprawniający do emerytury uważa się okres ustalony zgodnie z przepisami art. 5-9, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 ustawy emerytalnej.
 Z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej wynika zaś, że przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5 - 7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Przepis ten dotyczy przede wszystkim domowników rolnika, którzy przed wskazaną w nim datą nie byli objęci ubezpieczeniem. Obowiązek opłacania składki za domowników rolnika, pracujących w prowadzonym przez niego gospodarstwie, wprowadzony został bowiem dopiero ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. (Dz.U. Nr 40, poz. 268). Celem wprowadzenia uregulowania przewidzianego w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej było stworzenie możliwości zaliczania do stażu ubezpieczeniowego uzupełniająco okresów pracy (w gospodarstwie rolnym) domowników przed 1 stycznia 1983 r. Zaliczenie tego okresu pracy jako okresu składkowego mimo braku opłacenia składek na ubezpieczenie rolnicze pozwoliło tę kategorię ubezpieczonych traktować jednakowo zarówno przed, jak i po wejściu w życie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (1 stycznia 1983 r.).
 Przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej nie zawiera definicji pracy w gospodarstwie rolnym w zakresie jego obszaru. Jest to zrozumiałe, albowiem kwestia uznawania danej nieruchomości za gospodarstwo rolne, biorąc pod uwagę jej obszar, ulegała zmianom na przestrzeni lat. Ocena, czy dana osoba w określonym czasie pracowała w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu wymaganego jego obszaru, może być zatem dokonana tylko przy uwzględnieniu stanu prawnego wówczas obowiązującego, definiującego gospodarstwo rolne. Nie ma bowiem żadnych podstaw do stwierdzenia, że pojęcie gospodarstwa rolnego dla potrzeb stwierdzenia wykonywania w nim pracy przed 1 stycznia 1983 r. powinno być rozumiane według przepisów prawnych, które wówczas nie obowiązywały, a do takich z pewnością należy powołana przez Sąd Apelacyjny ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników.
 Jak trafnie zauważył skarżący, w okresie przed 1 stycznia 1983 r. aktem prawnym, na podstawie którego należało ocenić, czy ojciec wnioskodawcy posiadał gospodarstwo rolne, było rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, uznającego w okresie do 31 grudnia 1971 r. za gospodarstwo rolne grunt (nieruchomość rolną) o powierzchni powyżej 0,2 ha (§ 1 ust. 2 rozporządzenia), a w okresie po 31 grudnia 1971 r. - grunt (nieruchomość rolną) o powierzchni powyżej 0,5 ha (§ 1 ust. 3 rozporządzenia w brzmieniu nadanym przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 1971 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, Dz.U. Nr 37, poz. 332).
 Skoro zaś, według ustaleń Sądu Apelacyjnego, ojciec wnioskodawcy w latach 1971 - 1988 posiadał nieruchomość rolną o powierzchni 0,9222 ha, to stanowisko tego Sądu odmawiające tej nieruchomości charakteru gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1983 r. musi być uznane za nieprawidłowe.
 Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 KPC i art. 39821 w związku z art. 108 § 2 KPC).

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zarejestrowanie działalność gospodarczej w ostatnich miesiącach ciąży

Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2018 r. I UK 476/17 Nie stanowi tytułu...