piątek, 21 lutego 2014

Postanowienie SN z 7.05.2013 r. Urlop wychowawczy a emerytura z tytułu pracy w szczególnych warunkach


Postanowienie
Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
z dnia 7 maja 2013 r.
II UK 7/13


Okresu urlopu wychowawczego nie wlicza się do okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.



Skład sądu
SSN Romualda Spyt


Sentencja
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marii D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 maja 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt III AUa 553/12, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.


Uzasadnienie

Wnioskodawczyni - Maria D. - wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 27 czerwca 2012 r.
 Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa procesowego: art. 328 § 2 KPC, polegające na braku ustosunkowania się do wszystkich zarzutów apelacji a ustosunkowanie się jedynie do stanowiska Sądu Okręgowego, a także naruszenie prawa materialnego: art. 184 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że okres zatrudnienia w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, o którym mowa w tym przepisie, nie obejmuje okresów przebywania matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi na urlopach bezpłatnych a następnie na urlopach wychowawczych i w związku z tym wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania prawa do wcześniejszej emerytury i art. 32 ust. 1a pkt 1 tejże ustawy, przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma byt samodzielny i wyłącza ponowne ustalenie okresu pracy w warunkach szczególnych po osiągnięciu wieku emerytalnego według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 obowiązującego po dniu 1 lipca 2004 r. oraz § 2 i § 4 w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), przez ich niezastosowanie.
 Skarżąca stwierdziła, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest „oczywiście uzasadnione albowiem zaskarżony skargą kasacyjną wyrok rażąco narusza przepisy prawa materialnego wskazane w petitum skargi kasacyjnej i rażąco krzywdzi wnioskodawczynię. Ponadto istnieje potrzeba wykładni przepisu art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych budzącego poważne wątpliwości w rozbieżnym orzecznictwie sądów celem jego ujednolicenia w takim zakresie jak ma to miejsce w odniesieniu do zaliczania do okresów pracy w warunkach szczególnych okresów odbywania zasadniczej służby wojskowej”.
 Natomiast w piśmie procesowym z dnia 29 października 2012 r. uzasadniła wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania „występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, mianowicie odpowiedź na pytanie, czy jeśli art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odsyła do art. 32 tej ustawy jedynie w zakresie przewidzianego w nim wieku emerytalnego, to przepis art. 32 ust. 1a nie ma zastosowania do ubezpieczonych ubiegających się o wcześniejszą emeryturę na podstawie przepisu przejściowego jakim jest art. 184 ustawy emerytalnej. Problem przedstawiony w zagadnieniu powoduje rozbieżność w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Odpowiedź na przedstawione w tejże sprawie zagadnienie będzie miało istotny wpływ na stosowanie wyżej wymienionych przepisów”.
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
 Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 KPC.
 Zgodnie z art. 3989 § 1 KPC Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
 W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażony został pogląd, wyjaśniający wątpliwości przedstawiane przez skarżącą odnośnie do stosowania art. 32 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do ubezpieczonych ubiegających się o emerytury na podstawie art. 184 tej ustawy. Stwierdzono w nim, że wykazanie w dniu 1 stycznia 1999 r. określonego w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego, według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 obowiązujących po dniu 1 lipca 2004 r. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 313/09, OSNAP 2011, nr 19-20, poz. 260). Inaczej mówiąc, jeśli ubezpieczony na dzień wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS posiadał wymagany do uzyskania prawa do emerytury w wieku obniżonym ogólny staż ubezpieczeniowy (okres składkowy i nieskładkowy) w wymiarze co najmniej 20 lat oraz minimalny wymagany co najmniej 15 letni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a nie spełniał jedynie warunku wieku, to okres pracy w warunkach szczególnych musi być rozumiany w sposób, jaki był ukształtowany przed wprowadzeniem ust. 1a pkt 1 do treści art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż wymaga tego zasada ochrony ekspektatywy prawa do emerytury. W konsekwencji, nie można uznać, że zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez skarżącego i wyraził swój pogląd co do interpretacji wskazywanych w podstawach kasacyjnych przepisów, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08 oraz z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNAPiUS - wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).
 W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oczywista zasadność skargi kasacyjnej zwykle wynika z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 KPC, lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 KPC), powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03).
 W niniejszej sprawie zastosowanie mają, ze względu na treść art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w tym jego § 2 ust. 1, stosownie do którego okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Nie chodzi więc o okresy zatrudnienia, pozostawania w stosunku pracy ani też zachowania statusu pracownika czy podlegania ubezpieczeniom społecznym, ale o okresy „wykonywania pracy”. Z tego względu oczywistego naruszenia przepisów wskazanych w podstawach kasacyjnych nie potwierdza ani odwołanie się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r., I UZP 1/11, OSNP 2012 nr 1-2, poz. 14), ani do wyroków dotyczących zaliczenia okresów zasadniczej służby wojskowej do okresu pracy w warunkach szczególnych, ani do wyroków dotyczących urlopu wypoczynkowego, urlopu dla poratowania zdrowia czy pobierania zasiłku chorobowego.
 W uchwale z dnia 18 maja 2011 r., I UZP 1/11, interpretowany był zwrot „okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozostawania w stosunku pracy” w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, którego nie można utożsamiać z okresem wykonywania pracy, o który chodzi w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
 Sąd Najwyższy przyjmuje, że istnieją podstawy do zaliczenia zasadniczej służby wojskowej do okresu pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze jedynie ze względu na regulacje szczególne - art. 125 ustawy z 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (t.j. Dz.U. z 1963 r. Nr 20, poz. 108) - zob. wyrok z dnia 6 kwietnia r., III UK 5/06 (OSNP 2007 nr 7-8, poz. 108), jak i na podstawie art. 108 ustawy z 21listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), w pierwotnym brzmieniu, w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin (Dz.U. Nr 44, poz. 318 ze zm.) (por. wyroki z 25 lutego 2010 r., II UK 219/09 i II UK 215/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 219 ). Z przedstawionego stanowiska nie wynika jednakże żaden automatyzm możliwy do zastosowania przy zaliczaniu okresów urlopu wychowawczego do okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, mogący świadczyć o sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji,
 W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 23 listopada 2003 r., III UZP 10/03, OSNP 2004 nr 5, poz. 7), na tle na art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w jego pierwotnym brzmieniu (przed zmianą dokonaną na podstawie ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. Nr 121, poz. 1264, dodającą do tego artykułu ust. 1a), przyjmowano, że na jego podstawie w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, do okresu pracy w szczególnych warunkach, o jakich mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia, wliczało się okresy zasiłku chorobowego w czasie trwania tego stosunku pracy, przypadające po dniu wejścia w życie ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). W poglądzie tym podkreślano, że takie same zasady obowiązują w odniesieniu do okresów urlopu wypoczynkowego. Interpretując § 2 tego rozporządzenia, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 5 maja 2005 r., II UK 219/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 361) uznał, że „nie chodzi tu oczywiście o stałe i nieprzerwane wykonywanie określonych w umowie o pracę czynności, gdyż jest to niesprawdzalne. Dla spełnienia wymaganego warunku wystarczające jest powierzenie pracownikowi w umowie o pracę obowiązków wykonywania stałej pracy uznawanej za pracę w szczególnym charakterze i wykonywanie tej pracy przez pracownika. Wykonywaniem pracy w szczególnym charakterze są również przerwy w pracy spowodowane różnymi przyczynami, czy to leżącymi po stronie pracodawcy czy wynikającymi z przepisów (urlop wypoczynkowy, niezdolność do pracy z powodu choroby), za które pracownikowi wypłacono wynagrodzenie”. Choć więc wymaganie okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno odnosić się do okresu faktycznego wykonywania takiej pracy, z wyłączeniem okresów wyłącznie formalnego pozostawania w zatrudnieniu, w których pracownik - zgodnie z treścią łączącego go z pracodawcą stosunku pracy - zajmuje stanowisko, z którym łączy się wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lecz w rzeczywistości pracy tej nie wykonuje, a tym samym nie jest narażony na uciążliwość związaną z warunkami lub charakterem pracy, to w ocenie Sądu Najwyższego istniały wyjątki od tej zasady usprawiedliwione określonymi uwarunkowaniami. W przypadku urlopu wypoczynkowego, niezdolności do pracy z powodu choroby lub nauczycielskiego urlopu dla poratowania chodziło o okresy niezbędne do regeneracji sił i zapewnienia możności dalszego wykonywania pracy (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2006 r., I UK 338/05). Takiego zaś charakteru nie można przypisać urlopowi wychowawczemu. W okresie urlopu wychowawczego pracownik jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy w celu umożliwienia mu sprawowania osobistej opieki nad małym dzieckiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2002 r., I PKN 11/01, Prokuratura i Prawo 2003, nr 3, s. 41).
 Trzeba też podkreślić, że w wyroku z dnia 6 czerwca 2006 r., I UK 338/05 Sąd Najwyższy stwierdził, że do okresu pracy w szczególnym charakterze nie wlicza się okresu urlopu wychowawczego. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 kwietnia 2013 r., I UK 561/11 (niepublikowanym).
 Nie jest więc tak, że przedstawiona przez Sąd drugiej instancji wykładnia lub stosowanie komentowanych przepisów jest prima facie sprzeczne ich brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.
 Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jej skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 KPC należało postanowić jak w sentencji.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Zarejestrowanie działalność gospodarczej w ostatnich miesiącach ciąży

Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2018 r. I UK 476/17 Nie stanowi tytułu...